Odtrucie lekowe paracetamolu: jednorazowe przedawkowanie — domowe czy pomoc medyczna?

Coraz więcej osób zastanawia się, co zrobić po przypadkowym przekroczeniu dawki paracetamolu. To częsta sytuacja w domach, gdy łączy się różne leki przeciwbólowe i przeciwprzeziębieniowe. Problem w tym, że objawy zatrucia mogą pojawić się późno, a szybka decyzja wpływa na rokowanie. W tym artykule wyjaśniam, jak rozpoznać ryzyko, kiedy wystarczy działanie domowe, a kiedy potrzebna jest pomoc medyczna. Dowiesz się też, jak działa odtrucie lekowe, kiedy bada się stężenie leku i co zrobić teraz.

Jak rozpoznać objawy przedawkowania paracetamolu?

Wczesne objawy bywają skąpe lub nieswoiste. Brak dolegliwości nie wyklucza zagrożenia.

Po kilku godzinach mogą wystąpić nudności, wymioty, ból brzucha, złe samopoczucie, poty lub bladość. To łatwo pomylić z infekcją żołądkową. Po 24–72 godzinach może pojawić się ból w prawym podżebrzu oraz nieprawidłowe próby wątrobowe. W ciężkim zatruciu, po 2–4 dobach, możliwa jest żółtaczka, senność, zaburzenia krzepnięcia, hipoglikemia i pogorszenie świadomości. U części osób pierwsze doby przebiegają bez wyraźnych objawów, dlatego ocena ryzyka opiera się głównie na dawce, czasie od przyjęcia i wyniku badania krwi.

Kiedy domowe działanie wystarczy, a kiedy szukać pomocy medycznej?

Po jednorazowym przedawkowaniu najczęściej potrzebna jest ocena lekarska. W domu można jedynie zadbać o bezpieczeństwo i zebrać informacje o dawce.

Pilna pomoc medyczna jest wskazana, gdy:

• doszło do przyjęcia potencjalnie toksycznej dawki lub dawka jest nieznana,
• występują objawy z przewodu pokarmowego lub złe samopoczucie,
• przyjęto preparat o przedłużonym uwalnianiu lub wiele preparatów z paracetamolem,
• występują choroby wątroby, niedożywienie, niska masa ciała, przewlekłe spożywanie alkoholu,
• stosowane są leki indukujące enzymy wątrobowe,
• pacjent jest w ciąży lub to dziecko,
• minęło niewiele czasu od przyjęcia i można rozważyć węgiel aktywowany,
• doszło do wielokrotnych dawek w ciągu doby.

Działania domowe ograniczają się do przerwania dalszego przyjmowania leku i przygotowania informacji o dawkach. Decyzję o odtruciu lekowym podejmuje personel medyczny.

Ile paracetamolu może być niebezpieczne jednorazowo?

Za potencjalnie toksyczną uważa się zwykle dawkę około 150 mg na kilogram masy ciała u dorosłych i dzieci. U dorosłych odpowiada to łącznie około kilku gramów. Przy czynnikach ryzyka toksyczność może wystąpić po mniejszej dawce. Ostateczna decyzja opiera się na stężeniu paracetamolu we krwi i czasie od przyjęcia, a nie wyłącznie na szacunku dawki.

Jak szybko po przedawkowaniu działa odtrucie lekowe i antidotum?

Odtrucie lekowe z użyciem N-acetylocysteiny jest najskuteczniejsze, gdy rozpocznie się w ciągu 8 godzin od przyjęcia. Leczenie przynosi korzyść także później, dlatego nie warto zwlekać z oceną. Antidotum podaje się w warunkach medycznych, dożylnie lub doustnie, według ustalonych schematów. Rozpoczęcie terapii może nastąpić jeszcze przed uzyskaniem wyniku, jeśli ryzyko jest duże lub czas niepewny. Kontynuacja zależy od stężenia leku i parametrów wątrobowych.

Czy węgiel aktywowany pomaga po przedawkowaniu paracetamolu?

Tak, może zmniejszyć wchłanianie, jeśli zostanie podany szybko, najczęściej do 1–2 godzin od przyjęcia. W wyjątkowych sytuacjach rozważa się dłuższe okno, na przykład przy bardzo dużej dawce lub preparacie o przedłużonym uwalnianiu. Decyzję o podaniu podejmuje personel medyczny z uwagi na ryzyko zachłyśnięcia oraz możliwe interakcje z innymi lekami.

Kiedy wykonać badanie stężenia paracetamolu we krwi?

Standardowo pobiera się krew po 4 godzinach od jednorazowego przyjęcia. Wcześniejszy wynik może zaniżać ryzyko. Jeśli nie da się ustalić momentu przyjęcia, krew pobiera się jak najszybciej i ponownie o czasie, który pozwala na wiarygodną ocenę. Wynik interpretuje się w odniesieniu do czasu od połknięcia i stanu klinicznego.

Jakie czynniki zwiększają ryzyko toksyczności paracetamolu?

• choroby wątroby lub przebyte uszkodzenia wątroby,
• przewlekłe spożywanie alkoholu,
• niedożywienie, niska masa ciała, długie przerwy w jedzeniu,
• równoczesne stosowanie leków indukujących enzymy, na przykład niektórych leków przeciwpadaczkowych lub przeciwgruźliczych,
• odwodnienie, sepsa lub inne ciężkie choroby,
• preparaty o przedłużonym uwalnianiu,
• wielokrotne dawki paracetamolu w krótkim czasie,
• ciąża i wiek skrajny.

Obecność takich czynników obniża próg bezpieczeństwa i przyspiesza decyzję o odtruciu lekowym.

Co zrobić teraz po jednorazowym przedawkowaniu paracetamolu?

Nie należy prowokować wymiotów. Kolejne dawki paracetamolu powinny zostać odstawione. Warto spisać łączną ilość miligramów, nazwy preparatów i godzinę przyjęcia. Opakowania i ulotki dobrze jest zabrać ze sobą na konsultację, co ułatwi identyfikację substancji. Spożywanie alkoholu powinno zostać przerwane. W przypadku krótkiego czasu od przyjęcia, objawów lub istotnej dawki, wskazana jest pilna ocena medyczna z rozważeniem odtrucia lekowego i badania stężenia.

Szybka orientacja w dawce, czasie i czynnikach ryzyka pozwala uniknąć powikłań. W praktyce o dalszym postępowaniu decyduje wynik badania po 4 godzinach i stan pacjenta. Antidotum działa najlepiej wcześnie, dlatego kluczem jest niezwłoczna ocena i, gdy to potrzebne, rozpoczęcie odtrucia lekowego. To realnie zmniejsza ryzyko uszkodzenia wątroby i przyspiesza powrót do zdrowia.

W razie podejrzenia przedawkowania paracetamolu zgłoś się po pomoc medyczną jak najszybciej i poinformuj o dawce oraz czasie przyjęcia.