Operacja raka prostaty: jak przygotować się, by skrócić pobyt?

Coraz więcej mężczyzn z rozpoznaniem raka stercza o niskim ryzyku słyszy dwie opcje: operacja albo aktywna obserwacja. Wybór nie jest prosty, bo dotyczy zdrowia, sprawności i codzienności. Dobra wiadomość? W wielu przypadkach jest czas na spokojną decyzję.

W tym tekście znajdziesz rzetelne porównanie tych dróg. Dowiesz się, kiedy rak prostaty operacja ma sens przy niskim ryzyku, jakie są możliwe powikłania, jak wygląda monitorowanie i co to znaczy dla jakości życia.

Czy operacja raka prostaty poprawia przeżywalność przy niskim ryzyku?

Nie wykazano przewagi operacji nad aktywną obserwacją w przeżywalności specyficznej dla raka. Różnice dotyczą głównie ryzyka progresji i przerzutów.
Długoterminowe badania porównawcze, w tym ProtecT z 15-letnią obserwacją, pokazały bardzo niską umieralność z powodu raka w grupach: operacja, radioterapia i aktywne monitorowanie. Operacja zmniejsza ryzyko wznowy miejscowej i przerzutów w porównaniu z samą obserwacją, ale nie przekłada się to na wydłużenie życia u chorych z niskim ryzykiem. Aktualne wytyczne (EAU, AUA, NCCN 2025) zalecają aktywną obserwację jako opcję preferowaną u większości pacjentów z ryzykiem niskim, szczególnie gdy oczekiwana długość życia jest ograniczona lub pacjent chce uniknąć wczesnych działań niepożądanych.

Jakie są główne powikłania po prostatektomii u mężczyzn?

Najczęstsze to nietrzymanie moczu i zaburzenia erekcji. Możliwe są także inne, rzadziej występujące powikłania.
Zakres i częstość zależą od techniki operacyjnej, wieku, chorób współistniejących i doświadczenia zespołu. Po zabiegu może wystąpić przejściowe lub utrwalone gorsze trzymanie moczu. Ryzyko zaburzeń erekcji rośnie, zwłaszcza gdy nowotwór wymaga szerszego wycięcia tkanek. Po radykalnym usunięciu prostaty nie ma ejakulatu, choć orgazm zwykle jest możliwy. Inne powikłania to zwężenia cewki lub szyi pęcherza, limfocela po usunięciu węzłów, przewlekły ból lub przepuklina w miejscu cięć. Rehabilitacja, fizjoterapia uroginekologiczna, farmakoterapia i wsparcie seksuologiczne pomagają ograniczyć te skutki.

Czy aktywna obserwacja zmniejsza ryzyko zaburzeń seksualnych?

Tak, na początku zwykle wiąże się z lepszym funkcjonowaniem seksualnym i moczowym.
Ponieważ nie ma zabiegu, unikamy natychmiastowych powikłań operacyjnych. W badaniach jakości życia osoby w aktywnym monitorowaniu częściej zgłaszały lepszą kontrolę moczu i sprawność seksualną w porównaniu z operacją w pierwszych latach. Trzeba jednak pamiętać, że część chorych z czasem przechodzi do leczenia radykalnego z powodów onkologicznych. Wtedy ryzyka zabiegowe stają się aktualne.

Kto kwalifikuje się do obserwacji zamiast operacji?

Zwykle mężczyźni z rakiem ograniczonym do prostaty i niskimi parametrami ryzyka.

Do aktywnej obserwacji najczęściej kwalifikują się osoby z:

• rozpoznaniem w grupie ryzyka bardzo niskiego lub niskiego,
• wynikiem histopatologicznym Gleason 3+3 (ISUP 1) bez zmian o wyższym stopniu,
• niskim stężeniem swoistego antygenu sterczowego i małą gęstością PSA,
• niewielką objętością guza w biopsji,
• brakiem niepokojących ognisk w rezonansie multiparametrycznym,
• gotowością do regularnych kontroli i ewentualnej zmiany strategii.

Do obserwacji rzadziej kwalifikują się chorzy z podejrzeniem choroby istotnej klinicznie w MRI, z obecnością komponenty o wyższej złośliwości, szybkim tempem wzrostu PSA lub obciążeniami genetycznymi wysokiego ryzyka.

Jak wygląda rekonwalescencja i rehabilitacja po operacji stercza?

Powrót do sprawności jest stopniowy i wymaga planu.
Pobyt w szpitalu i czas z cewnikiem zależą od techniki operacyjnej i indywidualnego gojenia. Po wypisie ważne są oszczędzanie wysiłku, higiena rany i kontrola bólu. Kluczowe jest wczesne wdrożenie ćwiczeń dna miednicy pod okiem fizjoterapeuty, co wspiera trzymanie moczu. Rehabilitacja erekcji obejmuje leki, trening erekcyjny i urządzenia wspomagające. Powrót do pracy biurowej bywa możliwy po kilku tygodniach, a do sportu po dłuższym okresie. Regularne kontrole PSA po operacji pozwalają wcześnie wykryć ewentualną wznowę.

Jakie badania i monitoring są potrzebne podczas obserwacji?

Potrzebny jest uporządkowany protokół i dyscyplina wizyt.

W aktywnej obserwacji stosuje się:

• regularne oznaczenia PSA z oceną dynamiki,
• badanie per rectum w ustalonych odstępach,
• rezonans multiparametryczny przy niepokojących zmianach PSA lub okresowo według protokołu,
• biopsję potwierdzającą i powtórne biopsje ukierunkowane, gdy pojawia się podejrzenie progresji,
• ocenę jakości życia i funkcji moczowo‑płciowych w rozmowie i ankietach.

Celem jest wychwycenie momentu, w którym leczenie radykalne staje się wskazane z punktu widzenia onkologicznego.

Czy leczenie chirurgiczne skraca czas do terapii uzupełniającej?

Może przyspieszyć decyzję o leczeniu ratunkowym, bo dostarcza pełny wynik histopatologiczny i jasny punkt odniesienia w PSA.
Po prostatektomii łatwiej ocenić marginesy, naciekanie i stan węzłów. W razie niekorzystnych cech lub wzrostu PSA można szybko wdrożyć radioterapię ratunkową. W aktywnym monitorowaniu leczenie wdraża się dopiero przy potwierdzonej progresji. W grupie niskiego ryzyka szybkie terapie uzupełniające rzadko wpływają na przeżywalność, dlatego sama możliwość szybszego działania nie powinna być jedynym argumentem.

Jak wpłynie decyzja na jakość życia i codzienne funkcje?

Obie drogi mają różny profil korzyści i obciążeń.
Operacja usuwa guz i dla wielu daje poczucie sprawczości. Na początku częściej wiąże się jednak z gorszym trzymaniem moczu i funkcją seksualną. Aktywna obserwacja pozwala zachować jakość życia bez natychmiastowych działań niepożądanych, ale wymaga akceptacji regularnych kontroli i życia z rozpoznaniem nowotworu. Dla części osób to wyzwanie psychiczne. Ważne jest wsparcie bliskich i zespołu medycznego oraz możliwość zmiany strategii w razie progresji.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze między operacją a obserwacją?

Skup się na danych klinicznych i własnych priorytetach.

• Klasyfikacja ryzyka na podstawie PSA, rezonansu i biopsji.
• Wiek, choroby współistniejące i oczekiwana długość życia.
• Preferencje co do bilansu: ryzyko progresji kontra ryzyko powikłań.
• Dostęp do programu aktywnej obserwacji z jasnym harmonogramem.
• Doświadczenie zespołu i plan oszczędzania pęczków nerwowo‑naczyniowych przy operacji.
• Gotowość do rehabilitacji dna miednicy i rehabilitacji seksualnej.
• Czynniki genetyczne i rodzinne obciążenia nowotworami.
• Świadomość, że obie ścieżki można bezpiecznie modyfikować w czasie.

Decyzja między operacją a obserwacją przy niskim ryzyku rzadko jest zero‑jedynkowa. Dane naukowe wskazują na podobną przeżywalność onkologiczną, ale różnią się ścieżki do tego celu. Warto wybrać rozwiązanie zgodne z własnymi wartościami, stylem życia i planami, bazując na rzetelnej ocenie ryzyka oraz wsparciu doświadczonego zespołu.

Umów konsultację urologiczną i omów swój wynik biopsji, obraz z rezonansu oraz plan postępowania dopasowany do Twojej sytuacji.